काठमाडौं । रसुवाको उत्तरी क्षेत्रमा बुधबार आएको अकल्पनीय बाढी भोटेकोसी हुँदै त्रिशूली नदीको तटीय क्षेत्रमा फैलिँदा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको छ। बाढीमा परी हालसम्म २८९ जनाको शव फेला परेको छ भने अझै ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन तथा बेपत्ता रहेको जनाइएको छ।
बिहीबार दिउँसो ३ बजेसम्म प्राप्त विवरणअनुसार रसुवामा ३, नुवाकोटमा १२, धादिङमा २९, गोरखामा २९, तनहुँमा १६, चितवनमा १२१, पूर्वी नवलपरासीमा ६५ र पश्चिम नवलपरासीमा १४ जनाको शव फेला परेको छ। बाढीले बगाएर ल्याएका शवहरू नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत भेटिएका हुन्।
केही मिनेटमै बगायो बस्ती र संरचना
बुधबार बिहान उत्तरी रसुवाको नेपाल–चीन सीमा आसपासबाट अचानक ठूलो बाढी आएको थियो। बाढीले भोटेकोसी नदी आसपासका बस्ती, बजार, सडक, पुल तथा अन्य भौतिक संरचनामा व्यापक क्षति पुर्याएको छ। विशेषगरी टिमुरे, रसुवागढी र स्याफ्रुबेँसी क्षेत्र बढी प्रभावित भएका छन्। त्यसपछि बाढी भोटेकोसी हुँदै तलतर्फ बढ्दै बेत्रावती, मैलुङ, सलटार, शान्तिबजार, पैरेबेँसी, खाल्टीबस्ती, सोले, त्रिशूली र बट्टारलगायत क्षेत्रमा समेत पुगेको थियो। बाढीको वेग यति तीव्र थियो कि मानिसहरूले सामान्य रूपमा आफ्नो दैनिकी सुरु गरिरहेका बेला अचानक आएको पानीको भेलले घर, बजार, सवारीसाधन तथा सार्वजनिक संरचना बगाएको थियो।
बाढीको कारण अझै पूर्ण रूपमा स्पष्ट छैन
प्रारम्भिक अध्ययन तथा भू–उपग्रहबाट प्राप्त तस्बिरहरूले बाढीको सुरुवात नेपालतर्फको सामान्य वर्षाबाट मात्र नभएको संकेत गरेका छन्। मौसमविद्हरूका अनुसार रसुवामा ठूलो वर्षा भएको प्रमाण नदेखिए पनि सीमापार तिब्बती क्षेत्रमा उल्लेख्य वर्षा भएको देखिएको थियो।
यसैबीच प्रारम्भिक अध्ययनले भोटेकोसीको सहायक नदी ल्हेन्देमा माथिल्लो क्षेत्रमा हिमपहिरो वा पहिरोका कारण पानीको बहाव अवरुद्ध भएर अचानक ठूलो परिमाणमा पानी र गेग्रान तलतर्फ आएको हुन सक्ने देखाएको छ। यद्यपि बाढीको वास्तविक कारणबारे विस्तृत अध्ययन र थप प्रमाण आवश्यक रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
सुरक्षा निकायका कर्मचारीसमेत सम्पर्कविहीन
बाढीबाट सर्वसाधारणसँगै सुरक्षाकर्मी तथा विभिन्न क्षेत्रमा कार्यरत कर्मचारीसमेत प्रभावित भएका छन्। नेपाल–चीन सीमा नजिक टिमुरेमा खटिएका सशस्त्र प्रहरीका नौ जना कर्मचारी बाढीपछि सम्पर्कविहीन भएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको थियो। टिमुरेमा रहेको इलाका प्रहरी कार्यालय, स्याफ्रुबेँसी प्रहरी चौकी तथा रसुवागढीस्थित प्रहरी चौकीमा समेत क्षति पुगेको छ। यससँगै बाढी प्रभावित क्षेत्रमा रहेका जलविद्युत् आयोजनाका कर्मचारी, व्यवसायी, स्थानीय बासिन्दा तथा अन्य व्यक्तिको अवस्थासमेत पूर्ण रूपमा यकिन हुन सकेको छैन।
सडक र पुलमा ठूलो क्षति
बाढीले नदी आसपासका सडक तथा पुलहरूमा समेत व्यापक क्षति पुर्याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार भोटेकोसी र त्रिशूली नदीको तटीय क्षेत्रमा सडक तथा पुल बगाउँदा प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार टोली पुग्नसमेत कठिन भएको छ। यसअघि प्राप्त प्रारम्भिक विवरणअनुसार त्रिशूली करिडोरमा करिब ४० किलोमिटर सडक तथा १९ वटा मोटरेबल पुलमा क्षति पुगेको उल्लेख गरिएको थियो। सडक र पुलमा क्षति पुगेपछि प्रभावित क्षेत्रमा राहत तथा उद्धार सामग्री पुर्याउन तथा बेपत्ताको खोजी गर्न चुनौती थपिएको छ।
जलविद्युत् आयोजनामा पनि असर
बाढीले रसुवा तथा भोटेकोसी क्षेत्रका जलविद्युत् आयोजनामा समेत गम्भीर असर पुर्याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार सञ्चालनमा रहेका तथा निर्माणाधीन विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाका संरचना, पहुँचमार्ग र कर्मचारी आवास प्रभावित भएका छन्। ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले प्रभावित क्षेत्रको क्षतिको विवरण संकलन गरी उद्धार, राहत तथा पुनःस्थापनाको काम तीव्र बनाउन निर्देशन दिएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले समेत उद्धार तथा समन्वयका लागि आफ्ना टोली र सवारीसाधन प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरेको जनाएको छ।
नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी उद्धारमा
बेपत्ता तथा सम्पर्कविहीन मानिसको खोजीका लागि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल परिचालन गरिएको छ। प्रभावित क्षेत्रमा सडक र पुल भत्किएका कारण कतिपय स्थानमा स्थलमार्गबाट पुग्न कठिन भएपछि हवाई उद्धारलाई समेत प्राथमिकता दिइएको छ। उद्धार टोलीले नदी आसपासका बस्ती, जंगल तथा जोखिमयुक्त क्षेत्रमा खोजी गरिरहेको छ। घाइते तथा उद्धार गरिएका व्यक्तिलाई विभिन्न अस्पतालमा उपचारका लागि पठाइएको छ।
पूर्वसूचना प्रणालीमाथि पनि प्रश्न
यस घटनाले हिमाली क्षेत्रमा उत्पन्न हुने आकस्मिक बाढीबारे पूर्वसूचना प्रणाली कति प्रभावकारी छ भन्ने प्रश्नसमेत उठाएको छ। विशेषगरी सीमापारबाट अचानक आउने बाढीको सूचना नेपालका तल्लो तटीय बस्तीमा समयमै पुर्याउन सकिने संयन्त्र आवश्यक देखिएको छ। बाढी आउनुअघि पर्याप्त चेतावनी नपाउँदा मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा जान समय नपुगेको प्रारम्भिक विवरणले देखाउँछ। नेपालमा जडान गरिएका बाढी मापन तथा निगरानी उपकरणसमेत बाढीका कारण क्षतिग्रस्त भएको बताइएको छ। यसले आगामी दिनमा यस्ता विपद्का लागि अझ प्रभावकारी पूर्वसूचना तथा आपत्कालीन सञ्चार प्रणाली विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।
क्षतिको पूर्ण विवरण अझै आउन बाँकी
भोटेकोसीबाट सुरु भएको बाढी त्रिशूली नदी हुँदै लामो दूरीसम्म पुगेकाले यसको वास्तविक मानवीय तथा आर्थिक क्षतिको पूर्ण विवरण आउन अझै समय लाग्ने देखिएको छ। हालसम्म २८९ जनाको शव फेला परेको भए पनि धेरै मानिस अझै सम्पर्कविहीन रहेको र उद्धार तथा खोजी कार्य जारी रहेकाले मृतकको संख्या थप बढ्न सक्ने आशंका गरिएको छ। क्षतिग्रस्त सडक, पुल, सञ्चार तथा विद्युत् संरचनाका कारण प्रभावित क्षेत्रमा सूचनाको आदानप्रदानसमेत सहज हुन सकेको छैन। त्यसैले स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय तथा सम्बन्धित सरकारी निकायबाट थप विवरण संकलन भएपछि मात्रै बाढीबाट भएको वास्तविक क्षतिको यकिन चित्र बाहिर आउनेछ। भोटेकोसी–त्रिशूली क्षेत्रमा आएको यो विपद्ले एकातर्फ तत्काल उद्धार र राहतलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ भने अर्कोतर्फ हिमाली क्षेत्रमा हुने आकस्मिक बाढी, सीमापार जोखिम र पूर्वसूचना प्रणालीलाई दीर्घकालीन रूपमा मजबुत बनाउनुपर्ने गम्भीर आवश्यकता पनि औँल्याएको छ।
Your email address will not be published. Required fields are marked *
