काठमाडौं - नेपालमा इन्जिनियरिङ अध्ययन गर्न चाहने विद्यार्थीको संख्या वर्षेनी बढिरहेका बेला त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गतको इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान (आईओई) को प्रवेश परीक्षा, नतिजा प्रकाशन र भर्ना प्रक्रियामा हुने ढिलाइले विद्यार्थी तथा अभिभावकलाई थप अन्योलमा पार्ने गरेको देखिएको छ।
आईओईको पछिल्ला वर्षहरूको तथ्यांकअनुसार प्रवेश परीक्षामा सहभागी हुने विद्यार्थीको संख्या निरन्तर बढिरहेको छ। सन् २०२२ मा ९ हजार ५०० विद्यार्थीले प्रवेश परीक्षा दिएकामा ५ हजार ८९० जना उत्तीर्ण भएका थिए। २०२३ मा १० हजार ४०० मध्ये ६ हजार १५०, २०२४ मा ११ हजार २०० मध्ये ६ हजार ५३८, २०२५ मा ११ हजार ८०० मध्ये ६ हजार ८२० र २०२६ मा १३ हजार ५० मध्ये ७ हजार १७९ विद्यार्थी उत्तीर्ण भएका छन्।
तर प्रवेश परीक्षामा उत्तीर्ण हुने विद्यार्थी बढ्दै गए पनि उनीहरूलाई समयमै कलेज र विषय छनोटको अवसर उपलब्ध गराउन नसक्दा समस्या उत्पन्न भइरहेको समाचारमा उल्लेख छ।
बढ्दो विद्यार्थी, तर सिट भने खाली
आईओईका आंगिक तथा सम्बन्धनप्राप्त कलेजमा पछिल्ला पाँच वर्षदेखि वार्षिक औसत करिब १ हजार ५०० सिट खाली रहने गरेको तथ्यांकले देखाउँछ। प्रतिष्ठित पुल्चोक र थापाथली क्याम्पसमा समेत कतिपय अवस्थामा निर्धारित क्षमताअनुसार विद्यार्थी भर्ना हुन नसकेको उल्लेख छ।
२०८० सालको भर्ना विवरणलाई हेर्दा आईओईमा उपलब्ध कुल ४ हजार ३४४ सिटमध्ये १ हजार ९५ सिट खाली रहेको थियो। कक्षा सुरु भएको करिब एक सातापछि समेत आंगिक क्याम्पसमा पुनः भर्नाका लागि सूचना जारी गर्नुपर्ने अवस्था आएको थियो।
यसले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ- इन्जिनियरिङ अध्ययनका लागि विद्यार्थीको माग बढिरहेको अवस्थामा आईओईका सिटहरू किन खाली भइरहेका छन्?
फरक सिफ्टको फरक प्रश्नपत्रले उठाएको निष्पक्षताको प्रश्न
आईओईको प्रवेश परीक्षा कम्प्युटरमा आधारित हुने भएकाले ठूलो संख्यामा परीक्षार्थी व्यवस्थापन गर्न दैनिक तीनदेखि पाँच सिफ्टसम्म परीक्षा सञ्चालन गर्ने गरिएको छ। परीक्षा करिब १० दिनसम्म चल्ने गरेको समाचारमा उल्लेख छ।
तर विभिन्न सिफ्टमा फरक प्रश्नपत्र प्रयोग हुँदा प्रश्नपत्रको कठिनाइ समान छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठेको छ। समाचारका लागि कुराकानी गरिएका विद्यार्थीहरूले फरक सिफ्टका प्रश्नपत्रको कठिनाइमा अन्तर महसुस गरेको बताएका छन्।
प्रवेश परीक्षामा केही अंकको अन्तरले समेत विद्यार्थीले पाउने र्यांक, रोज्न पाउने विषय, क्याम्पस तथा छात्रवृत्तिको अवसरमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। त्यसैले प्रश्नपत्रको कठिनाइमा देखिने सम्भावित अन्तरले अन्तिम नतिजामा प्रभाव पार्न सक्ने विद्यार्थीहरूको गुनासो छ।
परीक्षा सकिएपछि पनि सकिँदैन विद्यार्थीको प्रतीक्षा
आईओईको समस्या प्रवेश परीक्षा सञ्चालनमा मात्र सीमित नरहेको समाचारले देखाउँछ। परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि नतिजा प्रकाशन, क्याम्पस तथा विषय छनोट र भर्नाका लागि विद्यार्थीले लामो समय कुर्नुपर्ने अवस्था रहेको उल्लेख छ।
पछिल्ला पाँच वर्षको अवस्थालाई आधार मान्दा प्रवेश परीक्षाको नतिजा सार्वजनिक भएपछि भर्ना प्रक्रिया पूरा गरी नियमित कक्षा सुरु हुन सामान्यतः तीनदेखि चार महिना लाग्ने गरेको र कतिपय अवस्थामा यो अवधि छ महिनासम्म पुग्ने गरेको समाचारमा उल्लेख छ।
यसको प्रत्यक्ष असर विद्यार्थीको शैक्षिक समयतालिकामा पर्छ। अन्य विश्वविद्यालय तथा शैक्षिक संस्थामा नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु भइसकेका बेला आईओईका विद्यार्थी भने भर्ना र कक्षा सञ्चालनको निश्चित मिति पर्खिरहेका हुन्छन्।
यही अनिश्चितताका कारण केही विद्यार्थीले नेपालमै अध्ययन गर्ने योजना त्यागेर भारतलगायत अन्य देशका विश्वविद्यालय रोजेको आफ्नो अनुभव सुनाएका छन्।
विदेश जाने निर्णयमा प्रशासनिक ढिलाइ पनि कारण
समाचारमा प्रस्तुत विद्यार्थीका अनुभवले देखाउँछन् कि विदेश अध्ययन रोज्नुको कारण केवल विदेशी शिक्षाप्रतिको आकर्षण मात्र होइन, नेपालमै इन्जिनियरिङ अध्ययन सुरु हुने समयको अनिश्चितता पनि बन्न थालेको छ।
समयमै परीक्षा, नतिजा र भर्ना प्रक्रिया पूरा नभए विद्यार्थीले वैकल्पिक विश्वविद्यालयमा आवेदन दिने अवसरसमेत गुमाउन सक्छन्। यसले विद्यार्थी र अभिभावकलाई शैक्षिक निर्णयसँगै अतिरिक्त आर्थिक दबाबमा पार्ने अवस्था सिर्जना गर्छ।
पूर्वडिन प्राध्यापक दुर्गाप्रसाद संग्रौलाले परीक्षा, नतिजा र अध्ययन सुरु हुने प्रक्रियामा हुने ढिलाइले विद्यार्थीलाई वैकल्पिक बाटो रोज्न बाध्य बनाइरहेको धारणा व्यक्त गरेका छन्। उनका अनुसार संस्थाभित्रका विकृति र विसंगतिले इन्जिनियरिङ शिक्षालाई बलियो बनाउन सहयोग गर्दैनन्।
स्वायत्तता कि उत्तरदायित्वको अभाव?
आईओई त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत स्वायत्त निकाय भएकाले आफ्ना शैक्षिक तथा प्रशासनिक निर्णय आफैँ गर्न सक्ने अधिकार राख्छ। तर यही स्वायत्तता प्रभावकारी व्यवस्थापन, पारदर्शिता र जवाफदेहितासँग जोडिनुपर्ने विज्ञहरूको धारणा छ।
पूर्वाधार नीतिविज्ञ डा. सूर्यराज आचार्यले नेपालको इन्जिनियरिङ शिक्षामा प्रयोगात्मक पक्ष कमजोर रहेको र प्रवेश परीक्षा पनि अत्यधिक यान्त्रिक बनेको धारणा राखेका छन्।
शिक्षाविद् प्राध्यापक विद्यानाथ कोइरालाले भने परीक्षा तथा मूल्यांकन प्रणालीप्रति विद्यार्थीको विश्वास कमजोर हुनु समग्र शैक्षिक प्रणालीका लागि चिन्ताको विषय भएको बताएका छन्। उनले प्रवेश परीक्षा, नतिजा र भर्नाका लागि पहिले नै स्पष्ट तथा बाध्यकारी शैक्षिक क्यालेन्डर लागू गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
उनका अनुसार फरक–फरक सिफ्टमा परीक्षा सञ्चालन गर्दा प्रश्नपत्रको कठिनाइमा समानता कायम गर्न वैज्ञानिक प्रणाली अपनाउन आवश्यक छ। प्रश्नपत्र निर्माण, मोडरेसन र मूल्यांकन प्रक्रियालाई पारदर्शी बनाउनुपर्ने उनको सुझाव छ।
सुधारको मुख्य बाटो : निश्चित क्यालेन्डर र पारदर्शी परीक्षा
आईओईको प्रवेश परीक्षा तथा भर्ना प्रणाली सुधारका लागि विज्ञहरूले मुख्यतः केही विषयमा जोड दिएका छन्।
इन्जिनियरिङ अध्ययन गर्न चाहने विद्यार्थीको संख्या बढ्नु आफैँमा चुनौती नभए पनि त्यही मागलाई व्यवस्थित रूपमा व्यवस्थापन गर्न नसक्नु संस्थागत कमजोरी बन्न सक्छ। विद्यार्थीले परीक्षा दिनेदेखि कक्षा सुरु गर्नेसम्मको प्रक्रिया कति समय लाग्छ भन्ने स्पष्ट जानकारी पाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।
नेपालमा इन्जिनियरिङ जनशक्ति उत्पादन गर्ने प्रमुख संस्थामध्ये आईओईको भूमिका महत्वपूर्ण छ। त्यसैले प्रवेश परीक्षा र भर्ना व्यवस्थापनमा हुने ढिलाइलाई केवल प्रशासनिक समस्या नभई नेपालको इन्जिनियरिङ शिक्षाको आकर्षण, विद्यार्थीको समय र भविष्यसँग जोडिएको विषय का रूपमा हेर्नुपर्ने देखिन्छ।
Your email address will not be published. Required fields are marked *
